1. Πλωτίνος – Εννεάδες (VI.9.8)
Ο Πλωτίνος αρνείται κάθε αξία στην «ανάσταση σώματος»· η πραγματική σωτηρία είναι η ἀνάτασις τῆς ψυχῆς εἰς τὸ νοητόν.
Αρχαίο κείμενο:
«Εἰ δὲ ἔστιν ἡμῖν ἐκεῖθεν ἡ γένεσις, ἐκεῖσε ἀνάβασις· ἀναβητέον οὖν, ὡς οἱ Διονυσιαζόμενοι καθάρσεις ποιοῦνται, πρῶτον ἐκδὺς τὸ παλαιὸν ἱμάτιον καὶ ἀποθεὶς πάντα τὸν κόσμον τοῦτο ἐποίησεν…»
Μετάφραση (νεοελληνική):
«Αν από εκεί [από το νοητό] προερχόμαστε, τότε η ανάβασή μας πρέπει να είναι προς τα εκεί. Πρέπει λοιπόν να ανέλθουμε, όπως εκείνοι που μυούνται στα Διονυσιακά μυστήρια, αφού πρώτα αποβάλλουμε το παλαιό ένδυμα και αφήσουμε πίσω όλον τον κόσμο…»
📌 Η ανάσταση της ψυχής είναι η επιστροφή της στο νοητό, αφού αποβάλει το σώμα. Το σώμα είναι ένδυμα ή δεσμωτήριο.
2. Πρόκλος – Σχόλια στον Τίμαιο Πλάτωνος (II.153.25 – 154.7 Diehl)
Ο Πρόκλος κατατάσσει τις ψυχές που επιθυμούν να επανέλθουν στο σώμα ως ατελείς και παθητικές.
Αρχαίο κείμενο:
«Αἱ δὲ μὴ καθαρθεῖσαι ψυχαὶ πάλιν ἐπιστρέφουσιν εἰς τὸν γήινον βίον, διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς αἰσθητῆς ζωῆς… Τοιαῦτα δὲ πάθη γίνονται ταῖς ἀγνοούσαις τὴν ἄνω πορείαν, καὶ ἀληθῆ σωτηρίαν…»
Μετάφραση:
«Οι ψυχές που δεν έχουν καθαρθεί επιστρέφουν ξανά στην επίγεια ζωή, λόγω του πόθου για τη σωματική ζωή… Τέτοια πάθη εμφανίζονται σε όσες αγνοούν την άνω πορεία και την αληθινή σωτηρία…»
📌 Η «σωτηρία» είναι η ανοδική πορεία της ψυχής, όχι η επανένωση με το σώμα. Το να επιστρέψει στο σώμα είναι αποτέλεσμα αμάθειας ή δεισιδαιμονίας.
3. Ιεροκλής ο Αλεξανδρεύς – Σχόλια στα Χρυσά Έπη (fr. 18–19 Mullach)
Ο Ιεροκλής απορρίπτει την προσδοκία για μελλοντική αποκατάσταση του σώματος.
Αρχαίο κείμενο:
«Οὐ δεῖ προσδοκᾶν σωτηρίαν ἐκ τῆς τοῦ σώματος ἐγέρσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς τοῦ νοῦ καθάρσεως· τοῦτο γὰρ μόνον ἀναστήσει τὴν ψυχήν ἀληθῶς, πρὸς θεοῦ κοινωνίαν.»
Μετάφραση:
«Δεν πρέπει να προσδοκάμε σωτηρία από την έγερση του σώματος, αλλά από την κάθαρση του νου· διότι μόνο αυτή ανασταίνει αληθινά την ψυχή σε κοινωνία με το θείο.»
📌 Απόρριψη της χριστιανικής ή λαϊκής πίστης στην ανάσταση σώματος ως τρόπο σωτηρίας.
4. Δαμάσκιος – Σχόλια στα Πυθαγόρεια (fr. 36 Kroll)
Αρχαίο κείμενο:
«Ἀνάστασιν ψυχῆς καλοῦσιν οἱ Πυθαγόρειοι τὴν ἀνάκλησιν εἰς νοερὰ, οὐ τὴν τοῦ σώματος σύστασιν, ἣν δεισιδαιμονία παρὰ τοῖς πολλοῖς.»
Μετάφραση:
«Οι Πυθαγόρειοι ονομάζουν ανάσταση της ψυχής την ανάκλησή της στα νοερά· όχι την αποκατάσταση του σώματος, την οποία οι πολλοί τιμούν από δεισιδαιμονία.»
📌 Καθαρή διάκριση: οι «πολλοί» πιστεύουν στην ανάσταση του σώματος από δεισιδαιμονία, ενώ οι σοφοί μιλούν για ανάσταση της ψυχής ως επιστροφή στο νοερό.
Συμπέρασμα
Οι Νεοπλατωνικοί δεν δέχονται τη χριστιανική ή εβραϊκή έννοια της «ανάστασης σώματος». Γι’ αυτούς:
- Η ψυχή πρέπει να αποδεσμευτεί από το σώμα.
- Η αληθινή ανάσταση είναι η άνοδος της ψυχής στον κόσμο των νοητών (Εν, Νους).
- Η ελπίδα για μελλοντική έγερση του σώματος θεωρείται προϊόν δεισιδαιμονίας ή αμάθειας.
