Υπάρχει Θέωση στον Ιουδαϊσμό ; Ποιά η μοίρα των ψυχών μετά την κρίση ;
Η θέωση όπως αναπτύσσεται στην Ορθόδοξη Χριστιανική Θεολογία – δηλαδή η ένωση του ανθρώπου με τον Θεό και η συμμετοχή στη θεία φύση – δεν υπάρχει με την ίδια έννοια στον Ιουδαϊσμό. Ο Ιουδαϊσμός είναι αυστηρά μονοθεϊστικός και διατηρεί απόλυτη διάκριση μεταξύ Θεού και δημιουργίας. Η θέωση, ως ένωση του ανθρώπου με τη θεία ουσία, θα θεωρούνταν αδύνατη ή αιρετική στην ιουδαϊκή σκέψη.
Ωστόσο, ο Ιουδαϊσμός δίνει έμφαση στη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και στη θέωση με την έννοια της ομοίωσης με τον Θεό μέσα από ηθική τελειότητα και τηρήση των εντολών (Μιτσβώτ).
Σχέση Ανθρώπου-Θεού στον Ιουδαϊσμό
- Ομοίωση με τον Θεό (Imitatio Dei):
- Στη Γένεση 1:26-27, ο άνθρωπος δημιουργείται “κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση” του Θεού (בְּצֶלֶם אֱלֹהִים – Betzelem Elohim).
- Η έννοια της κατ’ εικόνα δεν σημαίνει ένωση με τη θεία ουσία αλλά αντανάκλαση των χαρακτηριστικών του Θεού:
- Δικαιοσύνη
- Έλεος
- Αλήθεια
- Η ομοίωση με τον Θεό επιτυγχάνεται μέσω της ηθικής τελειοποίησης και της εκπλήρωσης των 613 εντολών (Μιτσβώτ).
- Η Προσέγγιση του Θεού μέσω των Εντολών:
- Μέσω της τηρήσης του Νόμου του Θεού (Τορά), ο άνθρωπος πλησιάζει τον Θεό πνευματικά και ζει σύμφωνα με τη θεία βούληση.
- Στο Δευτερονόμιο 10:12, ο Μωυσής καλεί τον λαό να: “Αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου, να περπατάς σε όλες Του τις οδούς, και να Τον λατρεύεις με όλη σου την καρδιά και την ψυχή.”
- Αυτός ο ηθικός δρόμος θεωρείται η ανώτερη δυνατή προσέγγιση του ανθρώπου προς τον Θεό.
Η Μοίρα των Ψυχών μετά την Κρίση
Η εβραϊκή θεολογία σχετικά με τη μεταθανάτια ζωή και τη μοίρα των ψυχών μετά την κρίση είναι πολυδιάστατη και εξελίχθηκε με τον χρόνο:
1. Η Ανάσταση των Νεκρών (Τεχιάτ ΧαΜετίμ):
- Στη Δανιήλ 12:2, αναφέρεται: “Πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα ξυπνήσουν, οι μεν για αιώνια ζωή, οι δε για ντροπή και αιώνια αποστροφή.”
- Η ανάσταση των νεκρών είναι βασική πίστη στον Ιουδαϊσμό, ιδιαίτερα στο Φαρισαϊκό ρεύμα και στον σύγχρονο Ορθόδοξο Ιουδαϊσμό.
2. Ο Ολάμ ΧαΜπά (Ο Μέλλοντας Κόσμος):
- Ο Ολάμ ΧαΜπά είναι ο μελλοντικός κόσμος όπου οι δίκαιοι θα απολαύσουν τη θεία παρουσία (Gan Eden, Παράδεισος).
- Οι ασεβείς θα υποστούν τιμωρία, αλλά η τιμωρία αυτή θεωρείται προσωρινή (με εξαίρεση κάποιες σοβαρές περιπτώσεις).
3. Η Γέεννα (Γεέννα):
- Η Γέεννα (γεωγραφικά από την κοιλάδα Εννόμ) είναι τόπος καθαρμού και τιμωρίας.
- Δεν είναι αιώνια κόλαση, όπως στην παραδοσιακή χριστιανική θεολογία. Αντίθετα:
- Οι ψυχές των ασεβών περνούν έως 12 μήνες στη Γέεννα για κάθαρση.
- Μετά τον καθαρμό, είτε οδηγούνται στην ένωση με τον Θεό στον Ολάμ ΧαΜπά είτε εκμηδενίζονται (αν η αμαρτία τους είναι ανεπανόρθωτη).
4. Gan Eden (Παράδεισος):
- Το Gan Eden είναι τόπος αναπαύσεως των δικαίων, αντίστοιχος με τον Παράδεισο.
- Οι δίκαιοι απολαμβάνουν την παρουσία του Θεού και μια πνευματική κατάσταση ειρήνης και χαράς.
Συμπεράσματα
- Θέωση:
- Η θέωση με την έννοια της ένωσης με τη θεία ουσία δεν υπάρχει στον Ιουδαϊσμό.
- Υπάρχει η έννοια της ομοίωσης με τον Θεό μέσω της ηθικής τελειότητας και της τήρησης των εντολών Του.
- Μετά Θάνατον:
- Μετά την κρίση, οι ψυχές των δικαίων οδηγούνται στον Ολάμ ΧαΜπά (Μέλλοντας Κόσμος) και στο Gan Eden (Παράδεισος).
- Οι ψυχές των ασεβών περνούν καθαρμό στη Γέεννα ή εκμηδενίζονται.
- Η ανάσταση των νεκρών και η αποκατάσταση του κόσμου συνδέονται με την τελική κρίση.
Η τελική μοίρα των ψυχών αφορά είτε την αιώνια χαρά και παρουσία του Θεού (για τους δικαίους), είτε προσωρινή τιμωρία και καθαρμό (για τους ασεβείς).